Η Ελλάδα έπεσε στην 18η θέση και πλέον βρίσκεται μια ανάσα από την χειρότερη θέση στην ιστορία της!
Αν πιστεύαμε ότι η περσινή 18η θέση ήταν ο πάτος του βαρελιού μάλλον κάναμε λάθος. Κι αυτό γιατί μετά το τέλος των ευρωπαϊκών ομίλων καταφέραμε να βρεθούμε στην ίδια θέση αλλά πλέον είμαστε πολύ κοντά στην 20η θέση! Για την ακρίβεια μόλις μία νίκη διαφορά… Tις τελευταίες τρεις εβδομάδες σε 9 ματς πήραμε μόλις 1 βαθμό (την ισοπαλία του ΠΑΟΚ με την Γρανάδα) και όπως καταλαβαίνετε έχουμε βρεθεί ένα βήμα από τον… γκρεμό.
Δανοί και Κύπριοι δεν έχουν ομάδες στις επόμενες φάσεις ωστόσο δεν κινδυνεύουν κιόλας να χάσουν τις δύο προνομιούχες θέσεις που δίνουν 5 ευρωπαϊκά εισιτήρια.
Οι Σέρβοι κρατάνε διαφορά ασφαλείας και με τον Ερυθρό Αστέρα στους 32 του Europa League.
Οι Ελβετοί μας πέρασαν με την περιπετειώδη νίκη της Γιούνγκ Μπόις η οποία θα συνεχίσει κι αυτή στο Europa League.
Οι Τσέχοι είναι ακριβώς από πίσω μας με διαφορά μόλις μία ισοπαλίας και οι Κροάτες με το 2/2 που έκαναν μας μείωσαν μόλις στη νίκη! Σλάβια για Τσεχία και Ντιναμό Ζάγκρεμπ για Κροατία επίσης συνεχιζουν.
Ακόμα και οι Ισραηλινοί έκαναν το 2/2 και μείωσαν την διαφορά στους 825 και με την Μακαμπί Τελ Αβίβ στο κόλπο.
Βρισκόμαστε στην χειρότερη θέση στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου και μια ανάσα από την ντροπιαστική 20η θέση! Η βαθμολογία μετά το τέλος των ευρωπαϊκών ομίλων
Η 11η και η 12η θέση Ο πρωταθλητής στα play off του Champions League Ο δεύτερος στον 2ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο Κυπελλούχος στα play off του Europa League Ο τρίτος στον 3ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League Ο τέταρτος στον 2ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League
Η 13η και η 14η θέση Ο πρωταθλητής στον 3ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο δεύτερος στον 2ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο Κυπελλούχος στον τρίτο προκριματικό γύρο του Europa League O τρίτος και ο τέταρτος στον 2ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League
Η 15η θέση Ο πρωταθλητής στον 2ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο δεύτερος στον 2ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο Κυπελλούχος στον 3ο προκριματικό γύρο του Europa League Ο τρίτος και ο τέταρτος στον 2ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League
Η 16η και η 17η θέση Ο πρωταθλητής στον 2ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο δεύτερος, ο τρίτος και ο Κυπελλούχος στον 2ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League * Δεν θα έχουμε πέμπτη ομάδα στην Ευρώπη και δεν θα έχουμε ομάδα και στο Europa League
Η 18η θέση και κάτω (μέχρι την 28η δεν αλλάζει κάτι) Ο πρωταθλητής στον 1ο προκριματικό γύρο του Champions League Ο δεύτερος, ο τρίτος και ο Κυπελλούχος στον 2ο προκριματικό γύρο του Europa Conference League * Δεν θα έχουμε πέμπτη ομάδα στην Ευρώπη και δεν θα έχουμε ομάδα και στο Europa League
*Εάν ο Κυπελλούχος έχει εξασφαλισμένη θέση στο Champions League τότε το εισιτήριο πάει στην ομάδα που έχει τερματίσει ψηλότερα στην βαθμολογία
Η UEFA ανακοίνωσε το all time ranking: Που βρίσκονται Ολυμπιακός-Παναθηναϊκός!
Η UEFA έκανε γνωστό το all time ranking των ομάδων στην ιστορία του Champions League από το 1955 έως και το 2020! Οι θέσεις του Ολυμπιακού, του Παναθηναϊκού, της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ.
Το κάνει κάθε χρόνο η UEFA. Στο τέλος κάθε χρονιάς ανανεώνει το all time ranking σε ότι έχει να κάνει με το Κύπελλο Πρωταθλητριών-Champions League. Πως υπολογίζει την βαθμολογία η Ευρωπαϊκή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία; Κάθε νίκη από το 1955 έως και το 2020 δίνει 2 βαθμούς και κάθε ισοπαλία 1 βαθμό. Εάν υπήρχε αποτέλεσμα στην παράταση μετρούσε κανονικά ως νίκη, τα ματς που οδηγήθηκαν στα πέναλτι δίνουν έναν βαθμό στις ομάδες.
Για ακόμη μία χρονιά τόσο ο Ολυμπιακός, όσο και ο Παναθηναϊκός βρίσκονται στο top30 της λίστας! Και αν για τους «ερυθρόλευκους» είναι φυσιολογικό με τη δεδομένη παρουσία του στους ομίλους τα τελευταία χρόνια, αποτελεί έκπληξη η παρουσία του «τριφυλλιού» στις κορυφαίες ομάδες με δεδομένο ότι τελευταία παρουσία στους ομίλους του Champions League ήταν το 2010. Κι όμως δεν έχουν υπάρχει ομάδες που έχουν μαζέψει περισσότερους βαθμούς από τον Παναθηναϊκό!
Πριν σας αποκαλύψουμε το top30 έχει αξία να σημειώσουμε ότι η Ρεάλ Μαδρίτης είναι η ομάδα με τις περισσότερες παρουσίες στην διοργάνωση (συνολικά 51). Ακολουθεί η Μπενφίκα (!) με 40 συμμετοχές. Σε ότι έχει να κάνει με τα ματς που έχει δώσει ο κάθε σύλλογος και εδώ φυσικά η «Βασίλισσα» είναι πρώτη 445, 87 περισσότερα από την δεύτερη Μπάγερν Μονάχου.
Οι Top 30 ομάδες (1955-2020)
Ρεάλ Μαδρίτης 607 βαθμοί
Μπάγερν 495 βαθμοί
Μπαρτσελόνα 459 βαθμοί
Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ 380 βαθμοί
Γιουβέντους 361 βαθμοί
Μίλαν 314 βαθμοί
Λίβερπουλ 298 βαθμοί
Μπενφίκα 287 βαθμοί
Πόρτο 286 βαθμοί
Αγιαξ 271 βαθμοί
Ντιναμό Κιέβου 255 βαθμοί
Αρσεναλ 245 βαθμοί
Σέλτικ 238 βαθμοί
Τσέλσι 224 βαθμοί
Ιντερ 224 βαθμοί
Αντερλεχτ 184 βαθμοί
Ατλέτικο 181 βαθμοί
Ντόρτμουντ 177 βαθμοί
Αϊντχόφεν 169 βαθμοί
Λιόν 167 βαθμοί
Ερυθρός Αστέρας 165 βαθμοί
Ρέιντζερς 164 βαθμοί
Ολυμπιακός 161 βαθμοί
Γαλατασαράι 157 βαθμοί
Παρί Σεν Ζερμέν 156 βαθμοί
Βαλένθια 149 βαθμοί
Ρόζενμποργκ 147 βαθμοί
Στεάουα 145 βαθμοί
Παναθηναϊκός 143 βαθμοί
Ντιναμό Ζάγκρεμπ 138 βαθμοί
Οι ελληνικές ομάδες του TOP 500
Που βρίσκονται λοιπόν οι ελληνικές ομάδες σε αυτό το ranking;
«Δεν βλέπω τον κ. Κορρέ». «Μα γιατί, μια χαρά φαίνεται». «Ελέγξτε τη σύνδεσή σας και ξαναμπείτε, παρακαλώ». Ο αριθμός των συμμετεχόντων στη διαδικτυακή διάλεξη «Ανάβαση στην Ακρόπολη» του ακαδημαϊκού Μανόλη Κορρέ ξεκίνησε διψήφιος αλλά γρήγορα έγινε τριψήφιος. Τελικά, περίπου 850 άτομα, δηλαδή ένα μικρό αμφιθέατρο, από αρχιτέκτονες και ιστορικούς τέχνης από την Ελλάδα και το εξωτερικό (κάποιοι συνδέθηκαν από Αμερική και Κολομβία) που εντέλει κατάφεραν να κλείσουν τις κάμερες και τα μικρόφωνά τους, παρακολούθησαν χθες μια δίωρη διάλεξη για την ανάβαση στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.
Η διάλεξη του κ. Κορρέ εντάσσεται σε μια μακρά παράδοση εβδομαδιαίων συναντήσεων των επιστημόνων του ΕΜΠ που συνεχίζεται εδώ και δεκαετίες, υπό την εποπτεία αρχικά του Χαράλαμπου Μπούρα, και διακόπηκαν, για λίγο, λόγω της επιδημίας του κορωνοϊού. Αυτές οι συζητήσεις είναι μια ευκαιρία να αναλυθούν θέματα στο ιστορικό τους βάθος και ο συνδυασμός Ακρόπολης και Κορρέ είναι από μόνος του αρκετός για να τραβήξει την προσοχή.
Ο Μανόλης Κορρές μπορούσε να σχεδιάσει από μνήμης την Ακρόπολη στην αρχαιότητα όσο σπούδαζε (φωτ.) καθώς θυμόταν απέξω τις διαστάσεις των βασικών κτιρίων, όπως είπε στη χθεσινή διαδικτυακή διάλεξή του για την ιστορία της πρόσβασης στον Ιερό Βράχο, όπου αναφέρθηκε και στο έργο των νέων διαδρομών.
Οι διαστρώσεις
Βέβαια, αν και ο ίδιος ξεκαθάρισε στην αρχή ότι τα αναστηλωτικά ζητήματα θα εξεταστούν στο προσεχές διεθνές συνέδριο της ΕΣΜΑ τον Νοέμβριο, το επίκαιρο θέμα των διαστρώσεων της Ακρόπολης τέθηκε στη συζήτηση που ακολούθησε και ο κ. Κορρές υπεραμύνθηκε των νέων διαδρομών που αποκαθιστούν, όπως είπε, την κανονική μορφή του μνημείου. «Με ικανοποιεί απολύτως διότι αυτό αντικαθιστά βράχο, δεν αντικαθιστά ένα οδόστρωμα», σημείωσε. Σε περιπτώσεις αρχαίου οδοστρώματος, συνέχισε, η λύση θα ήταν να βρεθούν τα ίδια υλικά και να επαναληφθεί το μοτίβο του οδοστρώματος (π.χ. λιθόστρωτος ή χωμάτινος δρόμος). Στην περίπτωση όμως που «ο δρόμος είναι ο ίδιος ο βράχος», ο οποίος έχει φθαρεί, οι επιλογές, είπε, είναι δύο: «Ο ιδανικός για εμένα τρόπος είναι η ανάπλαση επιφάνειας από παρόμοιο βράχο, αλλά αυτό κοστίζει πάρα πολύ και είναι πολύ δύσκολο. Αν ήμουν νέος ίσως το δοκίμαζα, αλλά ξέρω πόσο δύσκολα είναι να περνάμε από τη θεωρία στην πράξη. Κινηθήκαμε ρεαλιστικά με ένα υλικό που είναι στενός συγγενής του φυσικού βράχου. Το σκυρόδεμα είναι κοντά στη φύση», σημείωσε. Πρόσθεσε ακόμη ότι σέβεται απολύτως τις αισθητικές διαφωνίες αλλά δεν αποδέχεται τις κατηγορίες περί αλλοίωσης του ίδιου του βράχου. «Αυτό που μας ενόχλησε είναι ότι, αντί να περιοριστούν ότι δεν τους αρέσει (σ.σ. όσοι διαφωνούν), γράφουν ότι δεν είναι αντιστρεπτό και ότι για να αφαιρεθεί πρέπει να γίνει πόλεμος με τον βράχο κ.λπ. Αυτά είναι ισχυρισμοί που για να διεκδικούν την προσοχή της κοινωνίας πρέπει να αποδειχθούν. Δεν ισχύουν, και πιστεύω ότι σύντομα ο κόσμος θα έχει μια καλύτερη γνώμη όταν το δει ο καθένας με τα μάτια του».
Με αφετηρία τη γεωλογική ιστορία της Ακρόπολης, ο κ. Κορρές παρουσίασε τις ιστορικές φάσεις, τις φυσικές και τεχνητές παρεμβάσεις που αφορούσαν την πρόσβαση στο μνημείο, φτάνοντας μέχρι τα έργα του Δημήτρη Πικιώνη.
Η διάλεξη του κ. Κορρέ μπορεί να ήταν αρκετά τεχνική για εμάς, αλλά ήταν επίσης γεμάτη από τις ιστορίες ενός ανθρώπου και επιστήμονα που δεν δίστασε να μπει «στα λαγούμια της Ακρόπολης», στις οπές και στις σπηλιές που έχει σε ορισμένα σημεία του ο βράχος, για να τις μελετήσει, ή που έκανε σχέδια για την κίνηση των υπόγειων υδάτων και λεπτομερείς αναπαραστάσεις της Ακρόπολης όπως ήταν στην αρχαιότητα, από μνήμης, γνωρίζοντας απέξω τις διαστάσεις των κτιρίων.
Τους καθαρισμούς απρόσιτων ακτών συνεχίζει απρόσκοπτα, ταξιδεύοντας όλο το χρόνο στις τέσσερις γωνιές της Ελλάδας, το υπερσύγχρονο νορβηγικής κατασκευής πλοίο «Τυφώνας», μήκους 72 μέτρων – του πραγματικά μοναδικού επιχειρησιακού πλοίου του Κοινωφελούς Ιδρύματος Αθανασίου Κ. Λασκαρίδη.
Μέχρι σήμερα, η ομάδα του «Typhoon Project» έχει καθαρίσει περισσότερες από 1.453 παραλιακές περιοχές, σε βάθος μέχρι και 50 έως 100 μέτρων από την ακτογραμμή, στις Κυκλάδες και στο Βόρειο Αιγαίο, στον Σαρωνικό και στον Θερμαϊκό Κόλπο, στην Κρήτη, στις Κυκλάδες, στις Σποράδες και στην Πελοπόννησο, απομακρύνοντας περισσότερα από 168.188 κιλά απορρίμματα.
Ταυτόχρονα, ο «Τυφώνας» λειτουργεί ως ερευνητική βάση για επιστημονικές ομάδες που μελετούν τη θαλάσσια ρύπανση στη χώρα μας.
Για τη σημαντική συμβολή του στον καθαρισμό των ακτών της χώρας, το «Typhoon Project» απέσπασε πρόσφατα σημαντική διάκριση στα Lloyd’s List Greek Shipping Virtual Awards 2020, κατακτώντας το «Sustainability Award».
Στόχος του «Typhoon Project» είναι ο συνεχής καθαρισμός του συνόλου της ελληνικής ακτογραμμής και η απόδοση των ακτών, καθαρών πια, σε κατοίκους και επισκέπτες της χώρας.
Πρόσφατα, ο «Τυφώνας» σάρωσε μία-μία και τις ακτές του ακριτικού Αη Στράτη, μαζεύοντας από το μικρό αυτό ιστορικό νησί της εξορίας περισσότερους από 14 τόνους απορρίμματα.
Η «Nordic Monitor» που έχει στην κατοχή της απόρρητο έγγραφο με τα σχέδια των Τούρκων, αποκαλύπτει το σχέδιο εισβολής σε 131 νησιά και βραχονησίδες του Αιγαίου.
Το σκοτεινό σχέδιο της Τουρκίαςγια εισβολή σε 131 ελληνικά νησιά και βραχονησίδες του Αιγαίου έφερε στο φως της δημοσιότητα η «Nordic Monitor» από την Στοκχόλμη, η οποία υποστηρίζει μάλιστα πως έχει την κατοχή της το μυστικό έγγραφο.
«Η Τουρκία σχεδίαζε να εισβάλει σε 131 νησιά του Αιγαίου, νησίδες και βραχονησίδες που θεωρούνταν αμφισβητούμενες» αναφέρει χαρακτηριστικά η σκανδιναβική ιστοσελίδα, που επικαλείται το απόρρητο έγγραφο.
Σύμφωνα με αυτό, τα «αμφισβητούμενα» κατά την Τουρκία νησιά, νησίδες και βραχονησίδες του Αιγαίου είναι:
Η Ζουράφα και άλλες δύο κοντινές νησίδες πλησίον της Σαμοθράκης,
13 νησίδες και βραχονησίδες στο σύμπλεγμα των Οινουσσών,
21 βραχονησίδες κοντά στη Θύμαινα,
18 στους Αρκιούς,
15 γύρω από την Ψέριμο,
12 στην Καλόλιμνο,
δύο στο Φαρμακονήσι,
10 κοντά στο Γυαλί που βρίσκεται ανάμεσα στην Κω και τη Νίσυρο,
11 στη Λέβιθα,
δύο στην Στρογγύλη και
24 βραχονησίδες και νησίδες γύρω από την Κρήτη.
Το απόρρητο έγγραφο περιλαμβάνει και έναν χάρτη με τις τοποθεσίες που αμφισβητεί η Τουρκία και για τις οποίες σχεδιάζει εισβολή σε περίπτωση έντασης με την Ελλάδα. Η εισβολή φαίνεται να έχει σχεδιαστεί από τις τουρκικές Ακαδημίες Πολέμου αλλά δεν φέρει ημερομηνία.
«Η παρουσίαση αναφέρεται στο πώς ο τουρκικός στρατός θα κινηθεί για να καταλάβει τα νησιά με την ανάπτυξη ειδικών δυνάμεων από τον αέρα και τη θάλασσα» σημειώνει η σκανδιναβική ιστοσελίδα η οποία συμπληρώνει: «Ο εισαγγελέας Οκάν Μπάτο φαίνεται να έχει ενσωματώσει το μυστικό σχέδιο στο αρχείο με διάφορα αποδεικτικά στοιχεία και το είχε κρύψει σε ασφαλές μέρος στο δικαστικό μέγαρο της Σμύρνης.
Τέτοια έγγραφα μπορούν να εξεταστούν μόνο κεκλεισμένων των θυρών στο δικαστήριο με εντολή της δικαιοσύνης» .
Η Nordic Monitor τέλος, σημειώνει ότι «η ένταση μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια λόγω της επιθετικής πολιτικής της κυβέρνησης του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συμμαχία με τους εθνικιστές και νεοεθνικιστές εταίρους του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, προκειμένου να εκτρέψουν την προσοχή της εγχώριας κοινής γνώμης από τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα ή να λάβουν περισσότερες ψήφους στις εκλογές».
«Αγαπημένο μου παιδί, σου γράφω αυτές τις γραμμές με τα μάτια γεμάτα δάκρυα και την καρδιά παγωμένη από τον τρόμο», έγραφε η Σαρίνα Σαλτιέλ στον γιο της Μωρίς, στις 17 Μαρτίου 1943, δύο ημέρες μετά την αναχώρηση του πρώτου “τρένου του θανάτου” για το Άουσβιτς- Μπίρκεναου. Δύο ημέρες μετά το πρώτο εκείνο σφύριγμα στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, που σήμανε την αντίστροφη μέτρηση για την άλλοτε ακμάζουσα εβραϊκή κοινότητα της πόλης.
Εβδομήντα οχτώ χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την πρώτη αποστολή θανάτου στα στρατόπεδα- κολαστήρια της ναζιστικής μηχανής θανάτου και μέσα από την επιστολή αυτή της Σαρίνας Σαλτιέλ -μία από τις πολλές που συνέλεξε, μελέτησε και συμπεριέλαβε στο βιβλίο του “Μην με ξεχάσετε” (εκδ. Αλεξάνδρεια) ο ιστορικός Λεόν Σαλτιέλ- αναβιώνει με γλαφυρό τρόπο όλη «η αγωνία που προοδευτικά μεγαλώνει, δουλειά έμπειρου σαδιστή», που ένιωθαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης αλλά και τη ζωή στο γκέτο, λίγο πριν από τη βίαιη εκδίωξη των Εβραίων της Θεσσαλονίκης.
«Τώρα το χειρότερο είναι ο εκτοπισμός», τόνιζε η Σαρίνα Σαλτιέλ, περιγράφοντας τα συναισθήματα που κατέκλυζαν την ίδια αλλά και τους χιλιάδες Εβραίους της πόλης: «Το αίμα μας παγώνει κάθε στιγμή, η καρδιά μας χτυπάει να σπάσει, πρέπει να εγκαταλείψουμε τα πάντα, πατρίδα, γονείς, να αποχωριστούμε ο ένας από τον άλλον, φίλους και αγαθά, και να φύγουμε με μόνο ένα σάκο στην πλάτη. Δεν έχουμε δικαίωμα να πάρουμε ούτε μία βαλίτσα». Και συνέχιζε περιγράφοντας τις ώρες και τις μέρες μετά την πρώτη αποστολή: «Η πρώτη αμαξοστοιχία έφυγε ήδη, προς ποιον προορισμό; Το αγνοούμε. Η δεύτερη θα φύγει σήμερα. Την ημέρα της αναχώρησης οι άνθρωποι ξετρελαμένοι καίνε έγγραφα, χρήματα, σπάζουν τα έπιπλά τους με κραυγές θανάσιμα πληγωμένων θηρίων, έπειτα εγκαταλείποντας τους καρπούς της δουλειάς τους φεύγουν στοιβαγμένοι σαν σαρδέλες μέσα σε βαγόνια για ζώα, και να τους αντιμετωπίζουν με λιγότερο σεβασμό από αυτά».
Η αγωνία για το άγνωστο, η ανάγκη ν’ αντλήσουν οι άνθρωποι αυτοί δύναμη από κάπου αλλά και η λαχτάρα για ένα θαύμα εναλλάσσονται από παράγραφο σε παράγραφο, με το κυρίαρχο ερώτημα -γιατί να συμβαίνουν όλα αυτά- να πλανάται στην ατμόσφαιρα. «Δεν ξέρω τι με περιμένει αύριο τα χαράματα. Αν μας εκτοπίσουν θα προσπαθήσω να είμαι δυνατή, να αντέξω όλες τις ταλαιπωρίες, μόνο για να έχω την ευτυχία να σε ξαναδώ μια μέρα. Μέσα στις δύσκολες στιγμές η μορφή σου θα μου δίνει τη δύναμη, θα λέω “όχι”, να μην αφήσουμε να μας αποτελειώσουν», γράφει η Σαρίνα Σαλτιέλ στον γιο της, ενώ σε άλλο σημείο ψάχνει να βρει αποκούμπι στην πίστη: «Ο Θεός δεν θα μας εγκαταλείψει. Μπορεί να κάνει ένα θαύμα από μια στιγμή στην άλλη. Είναι τόσες ψυχές που τον ικετεύουν».
«Ψάχνω να βρω στη συνείδησή μου τι κακό έχω κάνει για να υποφέρω έτσι, σου ορκίζομαι αγαπημένο μου παιδί πως δεν βρίσκω κάτι. Ήμουν πάντα καλή και γενναιόδωρη προς όλους», αναφέρει, σε μια προσπάθεια ν’ απαντήσει στο δικό της “γιατί”. Μια προσπάθεια που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε καθώς η Σαρίνα Σαλτιέλ και ο σύζυγό της εκτοπίστηκαν με την 4η αποστολή των “τρένων θανάτου”, στις 23 Μαρτίου 1943, και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Με αφορμή τη σημερινή ημέρα και ανατρέχοντας στην έρευνά του για το βιβλίο, όπου εκτός από τις επιστολές της Σαρίνας Σαλτιέλ δημοσιεύονται και οι επιστολές άλλων δύο εβραίων μητέρων προς τα παιδιά τους, ο Λεόν Σαλτιέλ, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, χαρακτηρίζει σημείο- κλειδί τις αποστολές θανάτου προς το Άουσβιτς επειδή, όπως σημειώνει, όλη η Θεσσαλονίκη γνώριζε. «Οι εικόνες φρίκης των αποστολών ήταν γνωστές σε όλη την πόλη», σημειώνει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας πως οι όποιες αντιδράσεις περιορίστηκαν στην πρώτη φάση και κυρίως αφορούσαν τις συνθήκες μεταφοράς.
Παραπέμπει, δε, σε δημοσίευμα της εποχής (Μάρτιος 1943) της εφημερίδας “Μεγάλη Ελλάς”, που έθεσε στη διάθεση του ΑΠΕ-ΜΠΕ, με τίτλο “Η δίωξις των Εβραίων”, όπου -μεταξύ άλλων- περιγράφεται με γλαφυρό τρόπο η κατάσταση: «Ο κατακτητής με πρωτοφανή λύσσα εξοντώνει τους ευρωπαϊκούς λαούς. Εκεί όμως που η καταστροφική μανία του πέρασε στα όρια πραγματικού σαδισμού είναι η δίωξις των Εβραίων. Προ τινός καιρού οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης υποχρεώθησαν να φέρουν εις εμφανές σημείον ειδικήν κονκάρδαν δια να διακρίνονται από γηγενείς. Η αναγκαστική εργασία, ο ξυλοδαρμός και οι εκτελέσεις ήσαν σχεδόν από τα καθημερινά νέα. Εσχάτως όμως, καθώς πληροφορούμεθα, εξεδιώχθησαν από τας κατοικίας των και συγκεντρώθησαν εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως όπου τους εδίδετο μόνον άρτος περί τα 40 δράμια ημερησίως. Προ ολίγων ημερών απεφασίσθη η αποστολή των εις Πολωνίαν εντός κλειστών βαγονίων. Η πρώτη αμαξοστοιχία εκ 3.500 προσώπων ανεχώρησεν εκ Θεσσαλονίκης διά Πολωνίαν κατά τας 15 Μαρτίου. Διά να λάβετε μίαν ιδέαν του ταξειδίου αρκεί να σας αναφέρωμεν ότι επί 40 εβραίων οι οποίοι ετοποθετούντο εις ένα κλειστό βαγόνι διά ταξείδιον από Γαλλίαν εις Πολωνίαν μόνον οι 40 έβγαιναν ζωντανοί» (σ.σ. διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτότυπου).
Από τις 15 Μαρτίου έως και τις 10 Αυγούστου του 1943 περίπου 43.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης μεταφέρθηκαν διά της βίας στο Άουσβιτς. Απ’ αυτούς λιγότεροι από χίλιοι επέστρεψαν ζωντανοί προκειμένου ν’ αφηγηθούν τη φρίκη και να μείνει η μνήμη ζωντανή…
Η ζωή και το έργο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή - Η γνωριμία του με τον Αϊνστάιν και η αλληλογραφία μεταξύ τους - Ποια ήταν η συμβολή του Καραθεοδωρή στη θεωρία της σχετικότητας;
Στο άρθρο μας της 10/11/2019, με τίτλο “Αφιέρωμα: Σπουδαίοι Έλληνες που δεν έγιναν διάσημοι...”, είχαμε κάνει μια μικρή αναφορά στον μεγάλο Έλληνα μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, χαρακτηρίζοντάς τον “καθηγητή” του Αϊνστάιν. Αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις αναγνωστριών και αναγνωστών, που έγραψαν ότι ο Καραθεοδωρή δεν υπήρξε καθηγητής του Αϊνστάιν. Η λέξη “καθηγητής”, όπως γράψαμε απαντώντας σ’ έναν αναγνώστη, δεν ήταν η κατάλληλη. Η πιο ορθή είναι “δάσκαλος”, όχι όμως με την κλασική έννοια του όρου: ο δάσκαλος Καραθεοδωρή στην έδρα και ο μαθητής Αϊνστάιν σ’ ένα θρανίο, αλλά με την ευρύτερη έννοια του όρου. Ο Αϊνστάιν διδάχτηκε, “πήρε”, πολλά πράγματα από τον Καραθεοδωρή, τον οποίο και αποκαλούσε σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις “μεγάλο δάσκαλο” (Ευάγγελου Σπανδάγου, “Η ζωή και το έργο του Κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ”, σελ. 360).
Πριν ασχοληθούμε όμως εκτενέστερα με τις σχέσεις μεταξύ των δύο μεγάλων επιστημόνων, ας δούμε ένα σύντομο βιογραφικό του μεγάλου Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή.
Η ζωή και το έργο του Κ. Καραθεοδωρή
Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, όπως είναι και το ορθό (και μάλιστα με περισπωμένη, όπως έλεγε η κόρη του Δέσποινα Καραθεοδωρή - Ροδοπούλου, γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1873. Ήταν γιος του διπλωμάτη Στέφανου Καραθεοδωρή (1834-1907) και της Δέσποινας Πετροκόκκινου (1850-1879). Η οικογένεια του Κωνσταντίνου, από την πλευρά του πατέρα του, καταγόταν από την Αδριανούπολη. Ο παππούς του, ήταν ανιψιός του Πατριάρχη Κύριλλου ΣΤ’, που βρήκε μαρτυρικό θάνατο από τους Τούρκους. Η μητέρα του, Δέσποινα Πετροκόκκινου, καταγόταν από τη Χίο. Μετά τη σφαγή της Χίου (1822), οι παππούδες του, από την πλευρά της μητέρας του, εγκαταστάθηκαν σαν πρόσφυγες στο Λιβόρνο και έπειτα στη Μασσαλία, όπου γεννήθηκε η μητέρα του.
Ο Κ. Καραθεοδωρή, σπούδασε αρχικά στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου (1891-1895) και ύστερα εργάστηκε ως μηχανικός στο φράγμα του Ασουάν στην Αίγυπτο (1898-1900). Έπειτα επέστρεψε στη Γερμανία και σπούδασε μαθηματικά στα Πανεπιστήμια του Βερολίνου και του Γκέτινγκεν, όπου και αναγορεύθηκε διδάκτορας το 1904. Ήθελε να εργαστεί στην Ελλάδα,αλλά δεν βρέθηκε καμία θέση γι' αυτόν ούτε σε πανεπιστήμιο,ούτε σε στρατιωτική σχολή...Έτσι δίδαξε σε πολλά Πανεπιστήμια της Γερμανίας: Βόνη (1908) Ανόβερο (1909), Μπρεσλάου (1910-1913), Γκέτινγκεν (1913-1918), Βερολίνο (1918-1920) και τελικά, από το 1924 στο Μόναχο. Επίσης,δίδαξε για μικρά διαστήματα και σε πανεπιστήμια των Η.Π.Α.
Το 1895, πήγε στη Σάμο, όπου βοήθησε τον ξάδελφό του Ιάκωβο Αριστάρχη, μηχανικό της Επαρχίας στην κατάρτιση του σχεδίου του οδικού δικτύου της Σάμου.
Τότε επισκέφτηκε και την Κρήτη, όπου Γενικός Διοικητής ήταν ο θείος του πατέρα του Αλέξανδρος Σ. Καραθεοδωρή και για πρώτη φορά συνάντησε τον Ελευθέριο Βενιζέλο, με τον οποίο τους συνέδεσε από τότε αλληλοσεβασμός, εκτίμηση και φιλία.
Τον Σεπτέμβριο του 1919, ο Βενιζέλος κάλεσε τον Καραθεοδωρή, στο Παρίσι όπου βρισκόταν για τη Διάσκεψη της Ειρήνης.
Εκεί, ο Καραθεοδωρή ανέπτυξε τις σκέψεις του για τη δημιουργία ενός δεύτερου Πανεπιστημίου στην Ελλάδα. Ως “υποψήφιες” πόλεις, πρότεινε τη Σμύρνη (ως πρώτη επιλογή) και τη Θεσσαλονίκη (ως δεύτερη). Λίγο μετά την αποβίβαση των ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη, ο Βενιζέλος κάλεσε τον Καραθεοδωρή να έρθει στην Ελλάδα για να αναλάβει την οργάνωση του Πανεπιστημίου της Σμύρνης. Πραγματικά, ο Καραθεοδωρή αν και μεσουρανούσε τότε στη Γερμανία, τον Ιούλιο του 1920 παραιτήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και ήρθε στην Ελλάδα. Η απόφασή του, άφησε πολλούς άναυδους, καθώς εγκατέλειψε ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου, για ένα άλλο που ακόμα βρισκόταν “στα χαρτιά”.
Πανεπιστήμιο Σμύρνης
Τον Σεπτέμβριο του 1920, εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Σμύρνη. Εκεί, έδειξε και τις οργανωτικές του ικανότητες. Ήθελε να αποδείξει ότι η Ελλάδα δεν πήγε στη Μικρά Ασία για να κατακτήσει και να καταδυναστεύσει ξένους λαούς, αλλά για να μεταλαμπαδεύσει σ’ αυτούς τον πολιτισμό τους. Γι’ αυτό, σαν έμβλημα του Πανεπιστημίου, διάλεξε το χαρακτηριστικό “Φως εξ Ανατολών...”.
Η οικογένεια ΚαραθεοδωρήΜε δική του πρωτοβουλία και χάρη και στις γνωριμίες του στη Γερμανία, πέτυχε να αγοραστούν σπουδαία συγγράμματα, τα οποία μεταφέρθηκαν με 36 κιβώτια στη Σμύρνη. Ήθελε να δημιουργήσει μια βιβλιοθήκη από 20.000 βιβλία, γιατί τη θεωρούσε “σπονδυλική στήλη” του Πανεπιστημίου. Παράλληλα, με τη βοήθεια του Γεώργιου Ιωακείμογλου (επίσης καθηγητή του Πανεπιστημίου του Βερολίνου), φρόντισε για την αγορά οργάνων και άλλου υλικού.
Αγοράστηκαν 8.000 όργανα φυσικής και χημείας από τη Γερμανία, τα οποία μαζί με το υπόλοιπο επιστημονικό υλικό, έφτασαν στη Σμύρνη σε 82 κιβώτια. Στο νέο Πανεπιστήμιο, που ο Καραθεοδωρή σκόπευε να γίνει το καλύτερο της Ανατολής, προσκάλεσε για να διδάξουν, εκτός από τον Γεώργιο Ιωακείμογλου, τον Φρίξο Θεοδωρίδη (καθηγητή του Πολυτεχνείου της Ζυρίχης), τον Π. Κυριόπουλο (βοηθό του Γερμανού καθηγητή της χημείας Tamann), τον Θεολόγου Κεσίσογλου, για την έδρα της Αγρονομικής Επιστήμης και άλλους.
Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου, διορίστηκε ο Νικόλαος Κριτικός (μετέπειτα καθηγητής του ΕΜΠ), που υπηρετούσε τότε στη Μεραρχία Κυδωνιών.
Ο Καραθεοδωρή, που είχε και τη στήριξη του Ύπατου Αρμοστή της Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη, ήταν βέβαιος ότι τον Οκτώβριο του 1922 το Πανεπιστήμιο Σμύρνης θα λειτουργούσε. Δυστυχώς όμως, η πραγματικότητα τον διέψευσε. Ο Καραθεοδωρή, ήταν από τους τελευταίους που έφυγαν από τη Σμύρνη. Κατάφερε μάλιστα να διασώσει πολλά βιβλία και όργανα του Πανεπιστημίου.
Θέλοντας να προσφέρει στην πατρίδα του, την Ελλάδα, δέχτηκε να αναλάβει θέση καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Στον κορυφαίο μαθηματικό, ανατέθηκε η διδασκαλία του μαθήματος “Στοιχεία των Μαθηματικών”, σε πρωτοετείς φοιτητές. Ήταν ένα απτό δείγμα μικροψυχίας από τους συναδέλφους του...
Οι φοιτητές, τον παρακολουθούσαν με αδιαφορία, ακόμα και με δυσφορία, ενώ συχνά ήταν τα δείγματα έλλειψης σεβασμού. Κάποιος φοιτητής, τον διέκοψε σε ώρα παράδοσης με τη φράση “Noch ein mal” (“Ακόμα μια φορά”). Έξαλλος ο πάντα ήρεμος και ευγενικός Καραθεοδωρή, φώναξε “Είμαι Έλλην, είμαι Έλλην” και εγκατέλειψε το αμφιθέατρο. Στις 24 Φεβρουαρίου 1924 εγκατέλειψε και την Ελλάδα για να διαδεχθεί στο Μόναχο τον περίφημο Lindemann. Να σημειώσουμε ότι το 1923, διετέλεσε και καθηγητής Μηχανικής στο ΕΜΠ.
Στις 26 Νοεμβρίου 1926, ήταν ένα από τα πρώτα μέλη της Ακαδημίας Αθηνών που εκλέχθηκαν (μαζί με τους Δ. Καμπούρογλου και Γ. Στρέιτ). Από το 1930 ως το 1932, πάλι με πρόσκληση Βενιζέλου, ανέλαβε τη θέση του κυβερνητικού επιτρόπου στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης, για τη βελτίωση της λειτουργίας του. Παύθηκε στις 26 Ιουλίου 1932 από την κυβέρνηση Α. Παπαναστασίου.
Το 1938, αποχώρησε λόγω ορίου ηλικίας από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου.
Από τον γάμο του με την Ευφροσύνη Αλέξανδρου Καραθεοδωρή (μακρινή του ξαδέλφη, συγγένεια έβδομου βαθμού), που έγινε το 1908, απέκτησε δύο παιδιά. Τον Στέφανο και τη Δέσποινα. Το 1947 πέθανε και η σύζυγός του και στις 2 Φεβρουαρίου 1950 έφυγε από τη ζωή ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή.
Το έργο του Καραθεοδωρή
Ο Καραθεοδωρή υπήρξε πολύπλευρος και παραγωγικός μαθηματικός που έβαλε τη σφραγίδα του σε όλα τα θέματα με τα οποία ασχολήθηκε. Πεδία της έρευνάς του ήταν: ο λογισμός των μεταβολών, οι μερικές διαφορικές εξισώσεις, οι πραγματικές συναρτήσεις, οι μιγαδικές συναρτήσεις, η γεωμετρική οπτική, η θερμοδυναμική, η θεωρία των συνόλων, η αστρονομία και η ειδική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν. Πολύ σημαντική ήταν η συμβολή του στον λογισμό των μεταβολών, η οποία χρονολογείται από το 1904.
Καραθεοδωρή και Αϊνστάιν
Για τις σχέσεις των δύο μεγάλων επιστημόνων, έχουν γραφτεί πάρα πολλά. Επειδή όμως, όπως και σε όλα μας τα άρθρα, δεν αναφέρουμε ό,τι είναι αναπόδεικτο, θα παραθέσουμε όλα όσα προκύπτουν από τις πηγές που έχουμε στη διάθεσή μας.
Ο Καραθεοδωρή γεννήθηκε όπως αναφέραμε το 1873, ενώ ο Αϊνστάιν το 1879. Όταν το 1905 ο Αϊνστάιν παρουσίασε την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας, ο Καραθεοδωρή έχοντας τελειώσει τη διδακτορική του διατριβή, αναζητούσε εργασία. Το 1916, ο Αϊνστάιν παρουσίασε τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας. Ανάμεσα στις φήμες που κυκλοφορούν, είναι ότι ο Αϊνστάιν οικειοποιήθηκε τη Θεωρία της Σχετικότητας (Ειδικής και Γενικής) από τον Καραθεοδωρή.
Σύμφωνα με μια άλλη, ακραία φήμη, μια προχωρημένη εργασία του Καραθεοδωρή σχετικά με τον χωρόχρονο, έχει εξαφανιστεί από τα ράφια όλων των βιβλιοθηκών.
Πιο... επιεικείς φήμες, αναφέρουν ότι η συμβολή του Καραθεοδωρή στην ολοκλήρωση τόσο της ειδικής, όσο και της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας, ήταν πολύ σημαντική. Όταν ο Αϊνστάιν ολοκλήρωσε τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας το 1916 και την δημοσίευσε στο περιοδικό “Annalen der Physik” με τον τίτλο “Die grundlagen der allgemeinen Relativitatstheorie”, πολλοί είπαν ότι η συμβολή και η βοήθεια του Καραθεοδωρή στην επεξεργασία των μαθηματικών σχέσεων της θεωρίας αυτής, ήταν πολύ μεγάλη. Πάντως, η κόρη του Καραθεοδωρή Δέσποινα, σε συζήτηση με τους μαθηματικούς Βαγγέλη και Ρούλα Σπανδάγου, στις 16/1/2000, είπε τα εξής:
“Ο πατέρας μου είχε μια “επιστημονική φιλία” με τον Αϊνστάιν που διήρκησε μέχρι τον θάνατό του. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο δεν θα υπήρχε λόγος διατηρήσεως της φιλίας αυτής”.
Να σημειώσουμε ότι η Δέσποινα Ροδοπούλου - Καραθεοδωρή γεννήθηκε το 1909(σύμφωνα με άλλες πηγές το 1912) και έφυγε από τη ζωή το 2009, ενώ ο αδελφός της Στέφανος γεννήθηκε το 1907 και πέθανε το 1970.
Η γνωριμία των Καραθεοδωρή - Αϊνστάιν, χρονολογείται από το 1913, όταν ο πρώτος ήταν καθηγητής στο Πολυτεχνείο του Μπρεσλάου και ο δεύτερος καθηγητής στο Ερευνητικό Ινστιτούτο “Wilhelm Kaiser” του Βερολίνου. Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, στο βιβλίο του “ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ” Μυθιστορηματική Βιογραφία”, γράφει ότι η γνωριμία τους έγινε στο Γκότιγκεν το 1915, όπου ο Πλανκ, σύστησε τον Αϊνστάιν στον Καραθεοδωρή. Εκεί, ο Αϊνστάιν είπε στον Καραθεοδωρή:
“Κύριε Καραθεοδωρή, θέλησα να σας επισκεφθώ μαζί με τον αξιότιμο καθηγητή Μαξ Πλανκ επειδή σας θαυμάζω. Όπως και εσείς, αγαπώ την επιστήμη... Ο Πλανκ με παρότρυνε να σας μιλήσω για την τελευταία μου μελέτη, την ειδική θεωρία της σχετικότητας. Χρειάστηκαν περίπου πέντε εβδομάδες πυρετώδους δουλειάς για τη συγγραφή της. Κύριε Καραθεοδωρή, θα επιθυμούσα να διαβάσετε την εργασία μου και να μου διατυπώσετε τη γνώμη σας. Θα είμαι ευτυχής ακόμη κι αν μου κάνετε παρατηρήσεις”.
Ο Καραθεοδωρή είπε στον Αϊνστάιν ότι μπορεί να τον θεωρεί δικό του άνθρωπο και να μην διστάσει, όποτε θελήσει να αλληλογραφήσει μαζί του. Επίσης ότι η αν ποτέ θελήσει τον επισκεφθεί, η πόρτα του θα είναι ανοιχτή. Οι δύο κορυφαίοι επιστήμονες αντάλλαξαν μεταξύ τους επιστολές για επιστημονικά θέματα. Παραθέτουμε ορισμένες από αυτές. Ο Καραθεοδωρή, ο Αϊνστάιν και οι επίσης σπουδαίοι μαθηματικοί Χίλμπερτ (το iq του οποίου λέγεται ότι ήταν 175, ενώ του Αϊνστάιν 160) και Blumenthal, ανέλαβαν το 1924 την έκδοση του περιοδικού “Mathematische Annalen” (Μαθηματικά Χρονικά), το οποίο κυκλοφορούσε από το 1868. Η συνεργασία αυτή διακόπηκε το 1933, όταν ο Αϊνστάιν έφυγε για τις Η.Π.Α Οι Καραθεοδωρή-Αϊνστάιν, αντάλλαξαν επιστολές όχι μόνο για επιστημονικά θέματα, αλλά και για προβλήματα που είχαν δημιουργηθεί στο περιοδικό, λόγω της σύγκρουσης του Hilbert με τον Ολλανδό μαθηματικό Bronwer και για την αγορά ενός δώρου για τα πεντηκοστά γενέθλια του εκδότη των “Μαθηματικών Χρονικών” Λούντβιχ Μπλούμενταλ.
Πολύ σημαντική επιστολή ήταν η επιστολή που έστειλε στον Αϊνστάιν ο Καραθεοδωρή από τη Θεσσαλονίκη το 1930, με την οποία του ζητά να συναντήσει τον Αμερικανό διπλωμάτη Henry Morgenthau, ένθερμο φιλέλληνα, που ήθελε να τον δει στο Βερολίνο.
Έχει γραφτεί (εφημερίδα “Αυριανή” και αλλού), ότι ο Αϊνστάιν στην τελευταία του συνέντευξη, το 1955, είπε τα εξής:
“Κύριοι ζητήσατε να σας απαντήσω σε χίλια δύο πράγματα, κανείς όμως δεν θέλησε να ρωτήσει ποιος ο δάσκαλος μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε τον δρόμο προς την ανώτερη μαθηματική επιστήμη και έρευνα. Και για να μην σας κουράσω, σας λέω απλά, χωρίς λεπτομέρειες, ότι μεγάλος δάσκαλος υπήρξε ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, στον οποίο εγώ προσωπικά αλλά και η μαθηματική επιστήμη, η σοφία του αιώνα μας, χρωστάμε τα πάντα”.
Από επίσημα έγγραφα και πηγές, δεν προκύπτει ότι ο Αϊνστάιν που πέθανε το 1955 έδωσε κάποια συνέντευξη τύπου εκείνη τη χροιά. Η τελευταία του συνέντευξη, δόθηκε στο Princeton το 1953. Σ’ αυτήν δεν αναφέρθηκε καθόλου στον Καραθεοδωρή, αλλά έκανε εκτενείς αναφορές στον πυρηνικό αφοπλισμό και την ειρήνη.
Το σίγουρο είναι, ότι ο Αϊνστάιν θαύμαζε τον Καραθεοδωρή: “Er ist ein feiner Mensch” (“Είναι ένας υπέροχος άνθρωπος”), έλεγε χαρακτηριστικά. Και όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του, είπε:
“This is a great loss for mathematical science, physics and the wisdom of our century” (“Αυτή είναι μια μεγάλη απώλεια για τη μαθηματική επιστήμη, τη φυσική και τη σοφία του αιώνα μας”)
Ελπίζουμε ότι με το άρθρο μας αυτό, ξεδιαλύναμε τις όποιες απορίες υπήρχαν γύρω από τη σχέση Καραθεοδωρή-Αϊνστάιν. Και μόνο το γεγονός της μεγάλης εκτίμησης που έτρεφε Αϊνστάιν για τον Καραθεοδωρή, είναι μια ακόμη απόδειξη για το μέγεθος και την αξία του μεγάλου Έλληνα μαθηματικού, που λάτρευε την πατρίδα του, έστω κι αν αυτή τον πίκραινε...
Πηγές: ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΣΠΑΝΔΑΓΟΥ, “Η ζωή και το έργο του Κ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ”. Ε’ Έκδοση, Εκδόσεις “ΑΙΘΡΑ” ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ-ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ-ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΒΛΑΧΟΣΤΕΡΓΙΟΥ-ΒΑΣΒΑΤΕΚΗ, “Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή”, Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ 2001. ΕΛΠΙΔΟΦΟΡΟΣ ΙΝΤΖΕΜΠΕΛΗΣ, “ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ”, Εκδόσεις ΜΕΛΑΝΔΡΟΣ, 2019
